Thợ thổi thuỷ tinh Venezia bị chuyển ra một hòn đảo riêng từ năm 1291, và nghề làm đàn dây ở một thành phố miền bắc đã được ghi vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể. Nghề thủ công ở Ý không phải chuyện hoài cổ.
- Nghề thổi thuỷ tinh được chuyển ra đảo Murano từ năm 1291 vì nguy cơ cháy.
- Nghề làm đàn dây truyền thống ở Cremona được ghi vào danh sách di sản năm 2012.
- Đá cẩm thạch ở Carrara đã được khai thác từ thời La Mã.
- Mỗi vùng có nghề thủ công riêng gắn với nguyên liệu và lịch sử địa phương.
Thuỷ tinh Murano
Trường hợp cho thấy nghề gắn với chính sách nhà nước từ rất sớm.
Năm 1291, chính quyền Cộng hoà Venezia buộc các lò thuỷ tinh chuyển ra đảo Murano vì lò lửa trong thành phố gỗ là nguy cơ cháy.
Việc tập trung một chỗ cũng giúp giữ bí quyết nghề, và thợ giỏi bị hạn chế rời đảo — nghề được bảo vệ như tài sản nhà nước.
Kỹ thuật thổi và tạo màu được truyền qua nhiều thế kỷ, với các dòng sản phẩm đặc trưng.
Nay nghề đối mặt với hàng nhái và với chi phí năng lượng — lò thuỷ tinh tiêu tốn nhiều năng lượng, và giá năng lượng biến động ảnh hưởng trực tiếp tới các xưởng.
Có nhãn chứng nhận nguồn gốc cho sản phẩm làm thật tại đảo — nên kiểm nhãn khi mua.
Với khách tới thăm: xem thợ làm việc tại xưởng là trải nghiệm đáng có, và mua trực tiếp tại xưởng thì chắc chắn hơn mua ở quầy lưu niệm.
Đàn dây ở Cremona
Nghề được quốc tế công nhận bằng văn bản.
Thành phố Cremona ở miền bắc là trung tâm làm đàn dây từ thế kỷ 16, với những tên tuổi thợ đàn được cả thế giới biết.
Nghề làm đàn truyền thống ở đây được ghi vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể năm 2012 — cái được bảo vệ là kỹ nghệ và cách truyền nghề.
Mỗi cây đàn được làm thủ công hoàn toàn, từ chọn gỗ tới pha véc ni, và một thợ chỉ làm được số lượng hạn chế mỗi năm.
Có trường dạy nghề làm đàn tại thành phố, thu hút học viên từ khắp thế giới, trong đó có cả người châu Á.
Bảo tàng đàn của thành phố lưu giữ những cây đàn lịch sử và định kỳ có người chơi để giữ tiếng đàn.
Với người học nghề: đây là ví dụ rõ nhất cho việc Ý vẫn dạy nghề thủ công ở trình độ cao, và học viên nước ngoài được tiếp nhận.
Các nghề theo vùng
Bản đồ ngắn, mỗi nghề gắn với nguyên liệu tại chỗ.
Đá cẩm thạch trắng ở Carrara vùng Toscana đã được khai thác từ thời La Mã, và các nhà điêu khắc thời Phục hưng dùng chính loại đá này.
Da và đồ da ở vùng Toscana, với truyền thống thuộc da và nghề đóng giày.
Gốm sứ ở nhiều thị trấn miền trung và miền nam, mỗi nơi có hoạ tiết và màu men riêng nhận ra được.
Lụa ở vùng quanh hồ Como và len ở vùng Biella phía tây bắc — hai trung tâm dệt có tiếng quốc tế.
Nghề may đo ở Napoli với phong cách riêng, nhẹ và mềm hơn kiểu may Anh.
Đồ trang sức vàng ở vài thành phố miền bắc và miền trung, tổ chức thành cụm ngành với chuỗi cung ứng đầy đủ.
Nghề thủ công hôm nay
Phần thực tế: nghề còn sống được không, và có chỗ cho người nước ngoài không.
Thiếu người nối nghề là vấn đề chung — nhiều xưởng tìm không ra thợ trẻ.
Có trường dạy nghề và các khoá đào tạo do vùng tổ chức, và đây là lĩnh vực thuộc thẩm quyền vùng như chuyên mục đầu đã nêu.
Một số vùng có chương trình hỗ trợ người mở xưởng thủ công, và hiệp hội nghề có thể hướng dẫn thủ tục.
Hàng nhái và hàng đại trà là áp lực lớn, nên nhiều xưởng chuyển sang làm hàng đặt riêng và hàng cao cấp.
Du lịch trải nghiệm nghề đang phát triển — lớp học ngắn cho khách, và đó là nguồn thu bổ sung cho xưởng.
Với người Việt quan tâm: học một nghề thủ công ở Ý là con đường thật — vừa có kỹ năng bán được, vừa là lý do chính đáng để ở lại học tập, nhưng phải tra kỹ điều kiện thị thực du học nghề.
Vì sao nghề thuỷ tinh chuyển ra đảo Murano?
Vì năm 1291 chính quyền Venezia buộc các lò chuyển ra đảo do nguy cơ cháy trong thành phố gỗ; việc tập trung cũng giúp giữ bí quyết nghề như tài sản nhà nước.
Nghề làm đàn ở Cremona có gì đặc biệt?
Được ghi vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể năm 2012 — cái được bảo vệ là kỹ nghệ và cách truyền nghề; mỗi cây đàn làm thủ công hoàn toàn và có trường dạy nghề thu hút học viên khắp thế giới.
Nghề thủ công Ý còn sống được không?
Còn nhưng chịu áp lực từ hàng nhái và hàng đại trà, và thiếu người nối nghề — nhiều xưởng chuyển sang hàng đặt riêng, hàng cao cấp và mở lớp trải nghiệm cho khách.
Người nước ngoài học nghề thủ công ở Ý được không?
Được — có trường dạy nghề và khoá đào tạo do vùng tổ chức, và các trường như trường làm đàn ở Cremona tiếp nhận học viên quốc tế; nhưng phải tra kỹ điều kiện thị thực du học nghề.
