Mười hai cộng đồng ngôn ngữ thiểu số được luật Ý bảo vệ

Có những làng ở miền nam nước Ý nói tiếng Albania từ thế kỷ 15, và những làng khác nói một dạng tiếng Hy Lạp có nguồn gốc rất xa xưa. Nước Ý đa dạng ngôn ngữ hơn nhiều so với hình dung thông thường.

Luật bảo vệ những ai

Danh sách cụ thể, vì nó cho thấy chiều sâu lịch sử của nước Ý.

Luật năm 1999 nêu tên mười hai nhóm: cộng đồng nói tiếng Albania, tiếng Catalan, các thứ tiếng German, tiếng Hy Lạp, tiếng Slovene, tiếng Croatia, tiếng Pháp, tiếng Pháp-Provence, tiếng Friuli, tiếng Ladin, tiếng Occitan và tiếng Sardegna.

Nội dung bảo vệ gồm việc dùng ngôn ngữ trong trường học, trong cơ quan địa phương và trên biển báo tại các khu vực được xác định.

Mức độ áp dụng khác nhau rất nhiều — ở Nam Tyrol thì gần như toàn diện, ở một số cộng đồng nhỏ thì hạn chế hơn.

Việc xác định khu vực áp dụng do hội đồng cấp tỉnh quyết theo thủ tục luật định.

Danh sách này không bao gồm tiếng Napoli, Sicilia hay Venezia, và điều đó là chủ đề tranh luận như bài đầu chuyên mục đã nêu.

Điểm đáng chú ý: một nước có hai mươi vùng mà công nhận mười hai cộng đồng ngôn ngữ — đây là mức đa dạng hiếm ở châu Âu.

Những cộng đồng bất ngờ nhất

Phần lịch sử thú vị nhất của bài.

Các cộng đồng nói tiếng Albania nằm rải rác ở Calabria, Sicilia, Basilicata, Molise và Puglia — hậu duệ của những người rời khỏi vùng Balkan từ thế kỷ 15.

Họ giữ ngôn ngữ, nghi lễ tôn giáo theo truyền thống riêng và trang phục truyền thống qua hơn năm thế kỷ.

Các cộng đồng nói tiếng Hy Lạp tồn tại ở nam Puglia và nam Calabria, với thứ tiếng có nguồn gốc rất cổ — giới nghiên cứu vẫn tranh luận nó bắt nguồn từ thời thuộc địa Hy Lạp cổ đại hay từ thời trung cổ.

Thành phố Alghero trên đảo Sardegna nói tiếng Catalan, di sản của việc vùng này thuộc vương triều Aragon từ thế kỷ 14.

Ba ngôi làng ở Molise nói một dạng tiếng Croatia, cộng đồng đến từ bên kia biển Adriatic nhiều thế kỷ trước.

Trong vùng núi miền bắc có các cộng đồng nói những thứ tiếng German cổ — hậu duệ của các nhóm di cư thời trung cổ, sống trong những thung lũng biệt lập.

Vùng biên giới

Nhóm có quy mô lớn hơn và vị thế pháp lý mạnh hơn.

Tiếng Đức ở Nam Tyrol có vị thế chính thức và hệ thống trường học riêng, như chuyên mục đầu đã nói.

Tiếng Pháp ở Valle d'Aosta cũng có vị thế chính thức cùng tiếng Ý.

Tiếng Slovene ở vùng Friuli-Venezia Giulia có trường học và cơ quan truyền thông riêng, kết quả của lịch sử biên giới phức tạp ở vùng này.

Tiếng Occitan và tiếng Pháp-Provence ở các thung lũng Piemonte nằm ở phía Ý của một vùng ngôn ngữ trải sang Pháp.

Tiếng Ladin ở các thung lũng Dolomites được dạy trong trường và dùng trong hành chính địa phương.

Điểm chung: biên giới chính trị ở châu Âu hiếm khi trùng với biên giới ngôn ngữ, và nước Ý là ví dụ rõ.

Có liên quan gì tới người Việt

Phần thực tế, và có ý nghĩa hơn người ta tưởng.

Nếu bạn sống ở vùng có ngôn ngữ thiểu số, biển báo và giấy tờ có thể song ngữ — điều cần biết để khỏi bối rối.

Trường học ở một số vùng có hệ theo ngôn ngữ, và phụ huynh phải chọn — ở Nam Tyrol đây là quyết định quan trọng cho tương lai của con.

Một số vị trí trong khu vực công ở các vùng đó yêu cầu chứng chỉ song ngữ, và đó vừa là rào cản vừa là cơ hội.

Kinh nghiệm bảo tồn ngôn ngữ ở Ý có thể tham khảo cho cộng đồng người Việt — các cộng đồng nhỏ đã giữ được tiếng mẹ đẻ qua nhiều thế kỷ nhờ trường học, nghi lễ và ý thức cộng đồng.

Ý là nước quen với việc nhiều ngôn ngữ cùng tồn tại, nên việc gia đình bạn nói tiếng Việt ở nhà không bị coi là lạ.

Và đây là lý do nữa để hỏi "ở vùng nào" trước khi áp dụng bất cứ thông tin nào về nước Ý.