Nước Ý thống nhất muộn: vì sao bản sắc vùng mạnh tới vậy

Trước năm 1861, bán đảo này là nhiều nhà nước riêng. Người dân thấy mình là người Napoli hay người Venezia trước khi thấy mình là người Ý — và dấu vết của điều đó còn nguyên tới hôm nay.

Bán đảo trước khi thống nhất

Hiểu bức tranh này là hiểu vì sao mỗi vùng Ý khác nhau tới vậy.

Miền nam và Sicilia thuộc Vương quốc Hai Sicilie, một nhà nước lớn với thủ đô ở Napoli và truyền thống quân chủ lâu đời.

Miền trung là Nhà nước Giáo hoàng, do Giáo hoàng cai trị với tư cách quân chủ thế tục — kéo dài hơn một nghìn năm.

Miền bắc gồm nhiều nhà nước nhỏ: Vương quốc Sardegna đặt ở Torino, các công quốc ở Toscana, Parma và Modena.

Vùng đông bắc quanh Venezia và Lombardia thuộc Đế quốc Áo vào đầu thế kỷ 19.

Cộng hoà Venezia từng tồn tại độc lập hơn một nghìn năm trước khi chấm dứt cuối thế kỷ 18 — một trong những nhà nước tồn tại lâu nhất châu Âu.

Điểm quan trọng: các nhà nước này có luật riêng, tiền riêng, đơn vị đo riêng và ngôn ngữ nói riêng — nên thống nhất chính trị không tự động tạo ra một dân tộc đồng nhất.

Quá trình thống nhất

Diễn ra trong vài thập kỷ, và không êm ả như tên gọi gợi ý.

Vương quốc Ý được tuyên bố năm 1861, với hạt nhân là Vương quốc Sardegna ở miền bắc.

Venezia và vùng quanh sáp nhập năm 1866, sau một cuộc chiến ở châu Âu.

Roma trở thành thủ đô năm 1871, sau khi quân đội Ý chiếm thành phố và Nhà nước Giáo hoàng chấm dứt.

Quan hệ giữa nhà nước Ý và Toà Thánh căng thẳng suốt nhiều thập kỷ sau đó, và chỉ được giải quyết bằng hiệp ước năm 1929 lập ra Thành Vatican như một nhà nước riêng.

Một số vùng phía bắc và đông bắc chỉ thuộc về Ý sau Thế chiến thứ nhất — trong đó có Nam Tyrol và phần lớn Friuli-Venezia Giulia.

Hệ quả: nước Ý hiện nay trẻ hơn nhiều so với các thành phố tạo nên nó — Roma, Napoli, Firenze, Venezia đều già hơn nhà nước Ý nhiều thế kỷ.

Vì sao bản sắc vùng còn mạnh

Không chỉ là hoài niệm — có cơ sở cấu trúc.

Mỗi vùng có ngôn ngữ nói riêng, khác nhau đủ để không hiểu được nhau — chủ đề của chuyên mục về phương ngữ trên site này.

Ẩm thực khác nhau rõ rệt theo vùng, và món ăn "Ý" trong hình dung của nước ngoài thường là món của một vùng cụ thể.

Kiến trúc, luật lệ địa phương và tổ chức đô thị khác nhau, vì mỗi nơi phát triển dưới một chính quyền khác.

Lễ hội và vị thánh bảo trợ gắn với từng thành phố, và người dân gắn bó với thành phố mình hơn với vùng.

Câu nói "nước Ý đã có, giờ phải tạo ra người Ý" ra đời ngay sau thống nhất — và nó phản ánh đúng vấn đề mà nhà nước mới đối mặt.

Với người mới tới: khen một thành phố bằng cách so với thành phố khác thường không được đón nhận — sự cạnh tranh giữa các thành phố là có thật và sống động.

Điều này ảnh hưởng gì tới người nước ngoài

Phần thực tế, và là lý do bài này nằm ở chuyên mục đầu tiên.

Hành chính ở Ý được tổ chức theo nhiều tầng — trung ương, vùng, và đơn vị cơ sở gọi là comune — và mỗi tầng có việc riêng.

Comune là nơi làm phần lớn thủ tục đời sống: đăng ký cư trú, hộ tịch, giấy tờ dân sự.

Kinh nghiệm của người quen ở vùng khác có thể không áp được — thời gian xử lý và cách tổ chức khác nhau rõ.

Chọn nơi sống ở Ý là chọn một thế giới cụ thể, không phải chọn một nước chung chung — khí hậu, chi phí, cơ hội việc làm và cả nhịp sống đều đổi theo vùng.

Học tiếng Ý chuẩn thì đi đâu cũng dùng được, nhưng nghe được tiếng địa phương là chuyện khác và cần thời gian.

Với người tính đầu tư hoặc định cư: nghiên cứu vùng cụ thể trước khi nghiên cứu nước Ý nói chung — đây là lời khuyên thực dụng nhất mà site này đưa ra.